Artikel
Leadership Under Pressure Across Cultures

Jezelf leesbaar maken: aanpassen is maar de helft

Raymond Honings 20 juli 2026
Manager die in een nieuwe internationale werkomgeving landt en zijn eigen manier van werken toelicht
Samenvatting

Wie in een nieuwe cultuur landt krijgt bijna altijd hetzelfde advies: pas je aan. Dat klopt, maar het is de helft. Wie alleen aanpast verdwijnt langzaam in hun manier van doen en wordt nooit gelezen. De andere helft is jezelf leesbaar maken: niet luider, niet buitenlandser, gewoon helder over wat je meebrengt. Dat is geen cultuurpresentatie. Het is een ding kiezen dat steeds verkeerd gelezen wordt en laten zien hoe ze het moeten interpreteren voordat ze het fout doen.

Kernpunten
  • Aanpassen is de helft van het werk. Wie alleen aanpast wordt soepeler en tegelijk minder zichtbaar, en de kamer leert nooit hoe hij die persoon moet lezen.
  • Jezelf leesbaar maken is niet je hele cultuur uitleggen, maar een gewoonte kiezen die steeds verkeerd gelezen wordt en de interpretatie meegeven.
  • De techniek past in een zin in je eerste week: dit ga je bij mij zien, en dit betekent het. Dat bespaart maanden stil misverstand.
Visual over jezelf leesbaar maken: aanpassen is maar de helft van het werk
Aanpassen is de helft. De andere helft is ze leren hoe ze jou moeten lezen.

Twee maanden geleden coachte ik een manager op hoe hij zijn communicatie kon aanpassen aan een andere cultuur. Ik gaf hem de halve instructie, en ik had het zelf niet door.

De halve instructie

Hij was een van negen. Adidas, senior managers, elke drie maanden naar een ander land. Chili, daarna Engeland, daarna weer ergens anders. Net als je je voeten onder je hebt, begin je opnieuw. Een andere kamer, een andere set ongeschreven regels, een andere manier om een stilte te lezen.

Dus daar werkten we aan. Hoe land je in een nieuwe cultuur, hoe lees je hem, hoe pas je je aan zodat je niet steeds tegen muren loopt die je niet zag aankomen. Goed werk. Bruikbaar. Hij werd er beter in.

Maar dit is het ding dat ik jarenlang gemist heb, in kamer na kamer zoals die van hem.

Elke keer was de vraag die ik beantwoordde: hoe word ik meer zoals zij. En onder die vraag zat, onuitgesproken, een tweede vraag die ik nooit coachte. Hoe maak ik duidelijk wat ik meebreng? Hoe begrijpen zij waar ik vandaan kom, zodat ze mijn manier van werken goed lezen in plaats van verkeerd?

Drie kamers, hetzelfde patroon eronder

Ik zag het pas later, toen het bleef terugkomen. Vorige week een kamer in Korea, waar het team mij vroeg, zonder dat ik het aankaartte, niet alleen hoe ze Nederlandser konden klinken maar hoe ze hun eigen manier konden uitleggen aan de Nederlandse kant. Een paar jaar terug een teamlead in Taiwan die stopte met proberen te passen en in plaats daarvan zijn punt maakte op een manier die de Nederlanders konden horen, en het won.

Drie keer, drie landen, jaren uit elkaar. Hetzelfde eronder.

Wat opvalt is dat de vraag in alle drie de gevallen niet vanuit een gebrek kwam. Het waren geen mensen die zich niet konden aanpassen. Het waren mensen die al hard aan het aanpassen waren en merkten dat het niet genoeg opleverde. Ze werden soepeler, en tegelijk werden ze minder zichtbaar. Dat is precies het punt waar de halve instructie zichtbaar wordt.

Aanpassen is de helft van het werk

Aanpassen is de helft van het werk. Als je alleen aanpast, verdwijn je langzaam in hun manier van doen, en leren zij nooit om jou te lezen. De andere helft is jezelf leesbaar maken. Niet luider. Niet buitenlandser. Gewoon helder over wat je meebrengt, zodat het verschil iets wordt waar ze mee kunnen werken in plaats van iets dat ze verkeerd lezen.

Het is nuttig om te zien wat er gebeurt als alleen de eerste helft gedaan wordt. Je past je aan, je wordt makkelijker in de omgang, je botst minder. En tegelijk raakt de kamer gewend aan een versie van jou die niet compleet is. Ze weten hoe je klinkt in hun register. Ze weten niet waarom je bepaalde vragen stelt, waarom je bepaalde dingen eerder wilt weten, waarom je op een moment doorpakt waar zij zouden wachten. Dat blijft ruis. En ruis wordt na verloop van tijd ingevuld met een verklaring, meestal een die niet vleiend is.

De persoon die alleen aanpast wordt daarmee twee keer benadeeld. Hij levert een deel van zijn manier van werken in, en hij krijgt er geen begrip voor terug. Wat overblijft is een soepele, onopvallende aanwezigheid waar niemand echt iets van verwacht.

Jezelf leesbaar maken

Ik ben die tweede helft jezelf leesbaar maken gaan noemen. Het is niet je hele cultuur uitleggen. Het is een ding kiezen dat je anders doet, het ding dat steeds verkeerd gelezen wordt, en laten zien hoe ze het moeten interpreteren voordat ze het fout doen.

Dat onderscheid is belangrijk, want de meeste mensen horen leesbaar maken en denken meteen aan een cultuurpresentatie. Een uitleg over hierarchie, over hoe het thuis werkt, over waarom dingen zijn zoals ze zijn. Dat werkt zelden. Het is te veel, het is te abstract, en het komt op een moment dat niemand er iets mee kan.

Leesbaar maken is kleiner en preciezer. Het gaat over een concreet gedrag dat in deze kamer een andere betekenis krijgt dan jij bedoelt. Niet je hele achtergrond, maar de vertaalregel bij dat ene stukje gedrag.

Waarom een ding genoeg is

Een ding is genoeg omdat misverstanden zelden gelijkmatig verdeeld zijn. Meestal is er een gewoonte die het grootste deel van de verkeerde interpretatie veroorzaakt. De manier waarop je een deadline aankaart. Hoe snel je nee zegt. Of je in een meeting doorvraagt of wacht tot na afloop. Hoe direct je iemand corrigeert. Bij vrijwel iedereen zit daar een duidelijke uitschieter tussen.

Als je die ene uitschieter benoemt, verdwijnt het grootste deel van de ruis. En het kost bijna niets. Een zin, op het juiste moment, tegen de juiste mensen.

De techniek: benoem je eigen gewoonte hardop

Wat werkt als je in een nieuw team landt is dit. Kies de ene gewoonte van jezelf die het vaakst verkeerd gelezen wordt. Benoem hem hardop in je eerste week.

Mijn eigen voorbeeld: ik stel vroeg directe vragen. In de ene kamer leest dat als pushy, in de andere als betrokken. Dus zeg ik het gewoon: als ik veel vragen stel, betekent dat dat ik geinteresseerd ben, niet dat ik aan je twijfel. Een zin. Het bespaart maanden stil misverstand.

Let op wat die zin precies doet. Hij verdedigt het gedrag niet en hij verontschuldigt het niet. Hij geeft alleen de interpretatie mee. Je zegt: dit ga je zien, en dit betekent het. Daarmee geef je de ander iets wat hij zelf niet kan afleiden, want gedrag zonder context wordt altijd gelezen met de regels van de kamer waarin het landt.

De eerste week is niet toevallig. Daarna is er al een verklaring gevormd. Een zin die in week een informatie is, wordt in maand vier een correctie op iets wat mensen al van je vinden. Dezelfde woorden, veel meer weerstand.

Hoe je de juiste gewoonte kiest

De praktische vraag is welke gewoonte je kiest. De bruikbaarste aanwijzing is terugkerende verbazing. Waar reageren mensen anders dan je verwacht had? Waar krijg je feedback die je zelf niet herkent? Waar heb je in een vorige omgeving al eens uitleg moeten geven over iets wat voor jou vanzelfsprekend was?

Dat patroon is bijna altijd het punt waarop je het minst leesbaar bent. Niet omdat je iets fout doet, maar omdat het gedrag in jouw context een betekenis heeft die hier niet vanzelf meekomt.

Waarom dit er niet vanzelf in komt

De reden dat de tweede helft zo vaak wegvalt is dat alle druk in de andere richting staat. Wie nieuw is in een kamer krijgt te horen dat hij zich moet aanpassen. Dat is redelijk advies, en het is ook makkelijk advies, want het legt het werk volledig bij de nieuwkomer.

Jezelf leesbaar maken voelt daarnaast riskanter. Het lijkt op iets opeisen, en dat is precies wat je probeert te vermijden als je nog aan het landen bent. Maar in de praktijk is het het tegenovergestelde. Je vraagt niets. Je geeft informatie waar de ander iets aan heeft, en je maakt jezelf voorspelbaarder in plaats van veeleisender.

Er zit ook iets in dat mensen hun eigen gewoontes slecht zien. Wat je altijd al deed voelt niet als een keuze, het voelt als normaal doen. Pas als het ergens anders anders landt, wordt zichtbaar dat het een manier is en niet de manier. Dat maakt de oefening om je eigen uitschieter te benoemen meteen ook een oefening in het zien van je eigen normaal.

Wat dit verandert in de kamer

Als beide helften gedaan worden, verandert de aard van het verschil. Het blijft bestaan, maar het is niet meer iets wat elke keer opnieuw geinterpreteerd moet worden. Het krijgt een label dat de kamer kent.

Dat scheelt de ander ook werk. Een collega die weet wat jouw vragen betekenen hoeft er niet meer over na te denken. Hij hoeft niet in te schatten of dit kritiek is of interesse. Dat is een kleine besparing per keer en een grote besparing over een jaar.

En het verandert de positie van de nieuwkomer. Wie zich alleen aanpast, wordt geaccepteerd. Wie zich aanpast en zichzelf leesbaar maakt, wordt begrepen. Dat verschil bepaalt of iemand mag meepraten over hoe het werk gedaan wordt, of alleen mag meedoen zoals het al gedaan wordt.

Dus als jij degene bent die steeds in een nieuwe kamer landt, met de opdracht om je aan te passen: pas je aan, ja. Maar je hoeft niet te verdwijnen in hun manier. Je mag ze leren hoe ze die van jou moeten lezen.

Wat je meeneemt

Aanpassen is de helft van het werk. Wie alleen aanpast verdwijnt langzaam in de manier van doen van de ander en wordt nooit gelezen. De andere helft is jezelf leesbaar maken: niet je hele cultuur uitleggen, maar een gewoonte kiezen die steeds verkeerd gelezen wordt en de interpretatie erbij geven. Een zin in je eerste week is genoeg. Je hoeft niet te verdwijnen in hun manier, je mag ze leren hoe ze die van jou moeten lezen.

Bronnen
  1. Meyer, E. (2014). The Culture Map: Breaking Through the Invisible Boundaries of Global Business. PublicAffairs. link
  2. Lewis, R. D. (2006). When Cultures Collide: Leading Across Cultures. Nicholas Brealey Publishing. link
  3. Hofstede, G., Hofstede, G. J., & Minkov, M. (2010). Cultures and Organizations: Software of the Mind. McGraw-Hill. link

Veelgestelde vragen

Is jezelf leesbaar maken niet gewoon een excuus om je niet aan te passen? +
Nee, het komt er bovenop. Aanpassen blijft de eerste helft en die valt niet weg. Het punt is dat aanpassen alleen niet genoeg oplevert, omdat de ander dan nog steeds niet weet hoe hij jouw gedrag moet lezen. Het gaat om beide helften, niet om een keuze tussen twee.
Wat als ik meerdere gewoontes heb die verkeerd gelezen worden? +
Vrijwel altijd is er een die het grootste deel van de ruis veroorzaakt. Kies die. Meerdere dingen tegelijk benoemen verandert het in een uitleg over jezelf, en dan haakt de kamer af. Als de eerste eenmaal geland is kun je later een tweede toevoegen.
En als ik junior ben of nieuw in de organisatie, is dit dan niet te veel geclaimd? +
Je claimt niets. Je vraagt geen ruimte en geen uitzondering, je geeft informatie waar de ander iets aan heeft. Een zin die zegt wat je gedrag betekent maakt je voorspelbaarder, niet veeleisender. Dat is voor een junior vaak juist makkelijker te brengen dan voor iemand die al lang meedraait.
Wat als ik het moment in de eerste week gemist heb? +
Dan kan het nog steeds, maar het kost meer. In week een is de zin informatie. Later is het een correctie op een beeld dat mensen al van je hebben. Koppel hem dan aan een concreet moment: als iets net verkeerd gelezen is, is dat het natuurlijke haakje om te zeggen hoe je het bedoelde.
Hoe weet ik welke van mijn gewoontes het vaakst verkeerd gelezen wordt? +
Let op terugkerende verbazing. Waar reageren mensen anders dan je verwachtte, waar krijg je feedback die je zelf niet herkent, waar heb je in een eerdere omgeving al eens uitleg moeten geven over iets wat voor jou vanzelfsprekend was. Dat patroon wijst bijna altijd het punt aan waar je het minst leesbaar bent.
Raymond Honings
Over de auteur

Raymond Honings

Raymond is oprichter van Seemotion. Hij werkt met managers en leiderschapsteams over culturen heen aan zelfredzame teams die presteren onder druk. De afgelopen jaren werkte hij met meer dan 1.000 managers wereldwijd. Het meeste werk doet hij nu in Azië, vooral in Korea, Taiwan, China en Japan.