Sommige culturen openen zich snel. Andere hebben tijd nodig.
Twee soorten culturen
Korea behoort tot de tweede soort.
Niet uit terughoudendheid, en zeker niet uit afstand. Eerder uit een andere structuur van hoe vertrouwen ontstaat. In sommige culturen is een eerste ontmoeting voldoende voor een redelijk werkbare relatie. In andere is een eerste ontmoeting het begin van een lang proces, waarin elke volgende afspraak een laag toevoegt die ervoor niet bestond.
Korea vraagt om geduld
Elke keer als ik hier ben, ontdek ik iets nieuws, in het land, de mensen en de manier waarop we samenwerken. Het voelt alsof elk bezoek een nieuwe laag van warmte en begrip toevoegt.
Sommige culturen onthullen zichzelf snel, makkelijk te lezen, snel te verbinden. Korea vraagt om geduld. Om nieuwsgierigheid. Om aanwezigheid.
Dat klinkt zacht, maar het is geen sentimentele observatie. Het is een praktische. Wie in Korea probeert te werken volgens het ritme van een Nederlandse projectplanning, loopt meteen vast. Wie het ritme van het land respecteert, ontdekt dat de gesprekken die in maand drie of vier ontstaan, vaak inhoudelijker zijn dan de gesprekken die andere culturen al in week een hadden.
De geschiedenis onder het gedrag
Daarom heb ik geleerd niet alleen naar het oppervlak van culturen te kijken, maar ook naar hun geschiedenis. Want als je iets dieper kijkt, zie je de schoonheid achter het gedrag. En je begrijpt waarom dingen verlopen zoals ze verlopen, in een land, in een bedrijf en in een persoon.
De Koreaanse geschiedenis is geen optionele context. Bezetting, oorlog, snelle industrialisatie en een sterke familietraditie hebben gevormd hoe mensen vandaag met hierarchie, eer en discretie omgaan. Niet om iedere Koreaan in dat verhaal te plaatsen, maar om te begrijpen waarom bepaalde reacties logisch zijn vanuit de geschiedenis waaruit ze zijn ontstaan. Dezelfde oefening is mogelijk in elk ander land. We doen hem alleen zelden bewust.
Afscheid van een groep managers
Gisteren namen een collega en ik afscheid van een prachtige groep managers. Leiders op hun eigen reis, in een van 's werelds grootste internationale bedrijven.
Samen onderzochten we niet alleen hun culturele wortels, maar ook de cultuur binnen hun organisatie. Want elk bedrijf heeft, net als elk land, zijn eigen ongeschreven geschiedenis.
Die ongeschreven geschiedenis is in de meeste organisaties zichtbaar in welke verhalen mensen elkaar in de gangen vertellen. Wie wordt herinnerd om welk besluit. Welke incidenten hebben de cultuur gevormd. Welke beloftes zijn ooit gebroken en welke zijn ooit nagekomen tegen de stroom in. Een team begrijpen zonder dat materiaal te kennen, is hetzelfde als een land begrijpen zonder zijn geschiedenis.
De ongeschreven geschiedenis van een bedrijf
In de sessies met dit type teams stel ik vaak een variant van twee vragen. Wat zijn de verhalen die hier worden doorverteld? En welke verhalen worden juist niet doorverteld? Het antwoord op de tweede vraag is vaak even informatief als het antwoord op de eerste. Stiltes in een organisatie wijzen naar de momenten waarop de cultuur is gevormd, maar waar niemand meer naar terugwijst.
Een leider die deze laag leert lezen, hoeft niet meer te raden waar de wrijving vandaan komt. Hij ziet hem in zijn historische context en kan hem aanpakken op het juiste niveau. Niet via een nieuwe procedure, maar via een gesprek dat eindelijk weer expliciet wordt gevoerd.
Nieuwsgierigheid in plaats van oordelen
Zoals Erin Meyer, auteur van The Culture Map, ons eraan herinnert: cultuur begrijpen begint met nieuwsgierigheid, niet met oordelen.
Dat onderscheid is operationeel. Een nieuwsgierige leider stelt vragen, accepteert dat het antwoord langer dan een meeting kan duren en bouwt zijn beslissingen rond wat hij ontdekt. Een oordelende leider weet voordat hij hoort, en bouwt zijn beslissingen rond wat hij dacht te weten. Beide leiders kunnen efficient zijn op de korte termijn. Alleen de eerste bouwt vertrouwen dat ook in moeilijke kwartalen overeind blijft.
Voorbij het oppervlak kijken
En dat is ook wat leiderschap is. Voorbij het oppervlak kijken. Erkennen dat elke persoon een verhaal draagt, een persoonlijke geschiedenis die meer verklaart dan gedrag ooit zal doen.
Dus de volgende keer dat je iemand nieuw ontmoet, haast je dan niet om te corrigeren. Probeer eerst te begrijpen. Niet als beleefdheidsregel, maar als werkinstrument. Wat je in die eerste minuten van vertraging leert, bespaart je vaak weken van interventies die het werkelijke probleem nooit zouden hebben geraakt.