Soms is leiderschap een reisorganisatie. Soms is het een rugzak.
Twee leiderschapsmodi
Een team heeft niet één leiderschapsstijl nodig. Het heeft een leider nodig die kan wisselen tussen modi naargelang de situatie het vraagt. De reisleider modus organiseert: route uitstippelen, momenten plannen, mensen op tijd op de juiste plaats hebben. De rugzak modus laat ruimte: onderweg kiezen, niet alles van tevoren vastleggen, vertrouwen op de ervaring van de groep.
De meeste leiders hebben een natuurlijke voorkeur voor een van beide. Onder druk valt vrijwel iedereen terug op de stijl die het meest vertrouwd voelt. Dat werkt zolang de situatie bij die stijl past. Het ontspoort op het moment dat de situatie precies het tegenovergestelde vraagt.
Een overname in China
Een dierbare collega vertelde me ooit over een project in China. Hij werd gevraagd twee teams samen te voegen na een overname. Het gat was enorm.
Een overname is bijna nooit alleen juridisch of financieel. Het is een ontmoeting tussen twee organisatieculturen, vaak met heel verschillende geschiedenissen achter zich. De ene cultuur heeft jarenlang vertrouwd op procedures, de andere op gevoel. De ene heeft fouten leren maken via documentatie, de andere via experimenten. Geen van beide stijlen is per definitie verkeerd. Maar de wrijving op dag een is groot.
Twee werkstijlen, een conflict
De ene groep werkte voorzichtig: eerst voorbereiden, alles documenteren, de regels volgen. De andere bewoog snel: laten we het proberen en kijken wat er gebeurt.
Je kunt het conflict je voorstellen. De ene kant zag de ander als roekeloos. De andere kant zag hen als traag en bureaucratisch.
Beide oordelen waren begrijpelijk vanuit de eigen ervaring. En beide waren onhandig vanuit de werkelijkheid van het samengevoegde team. Wat in een homogene context efficient was, werd in deze nieuwe context een blokkade. Niet omdat een van de stijlen ophield te werken, maar omdat ze elkaar tegen begonnen te werken zodra ze in dezelfde kamer zaten.
Twee vragen die alles veranderden
Het keerpunt kwam toen de collega beide groepen twee simpele vragen stelde. 'Waar ben je bang voor?' En 'Wat hoop je dat er zal gebeuren?'
Geen probleemoplossende vragen. Geen vragen die om een actieplan vragen. Vragen die de spanning rondom de overname expliciet maakten. Wat in stilte tot oordelen werd gemaakt, werd hardop tot informatie.
Spanning verdwijnt zelden door hem op te lossen. Hij verdwijnt door hem hoorbaar te maken op een manier die geen verwijt is.
Terwijl de gestructureerde groep uitlegde hoe complex de importwetten waren, begon het creatieve team te luisteren. En toen de creatievelingen hun energie en ideeën deelden, begon de voorzichtige groep hun waarde in te zien.
Wanneer de metafoor klikt
Dat is het moment waarop de metafoor klikte. Soms heb je een begeleide tour nodig, duidelijke plannen, vaste routes. Soms heb je een rugzak nodig, ruimte om te verkennen en onderweg bij te sturen.
Voortgang volgt immers niet altijd dezelfde route. Soms heeft het een ander ritme nodig.
Voor het samengevoegde team betekende dat ze niet langer hoefden te kiezen tussen 'gestructureerd' en 'creatief'. Beide waren de hele tijd nodig, maar op verschillende momenten en voor verschillende soorten werk. De rol van de leider verschoof van conflictbemiddelaar naar regisseur die expliciet maakte welke modus wanneer aan de beurt was.
Wat wendbaarheid echt betekent
Dit is wat wendbaarheid echt betekent in multiculturele teams: cross-functioneel, iteratief en gebouwd op respect voor verschillende ritmes.
Het gaat niet om structuur of vrijheid. Het gaat om structuur die vrijheid mogelijk maakt.
Veel organisaties praten over wendbaarheid als een eigenschap van het team. In de praktijk is het een eigenschap van het systeem dat het team draagt. Wie het systeem ontwerpt zodat het meerdere ritmes naast elkaar kan dragen, krijgt een wendbaar team. Wie wendbaarheid alleen aan het team vraagt zonder het systeem aan te passen, krijgt een uitgeput team.
Ritme en vertrouwen boven perfecte plannen
Ik zie datzelfde evenwicht steeds terugkomen in mondiale teams, waar vertrouwen en ritme meer tellen dan perfecte plannen.
Zoals Lynda Gratton ons herinnert: de toekomst van werk gaat niet over het kiezen van één kant, maar over het ontwerpen van systemen waar beide kunnen gedijen.
De vraag voor de leider is dan niet meer 'welke stijl past bij mij'. De vraag is 'welke modus heeft dit team op dit moment nodig, en welke modus volgt over twee weken'. Wie die vraag wekelijks stelt, blijft schakelbaar. Wie hem nooit stelt, vertelt zijn team impliciet dat er maar één goede manier is, en dat alle anderen zich daaraan moeten aanpassen. Beide signalen worden onthouden, lang nadat de leider zelf ze al vergeten is.