Op mijn eerste project als teamleider kreeg ik twee oordelen over precies hetzelfde gedrag.
Ik heb lang gedacht dat een van die twee oordelen klopte en de ander niet. Pas veel later, in een stoel in Seoul met een witte cape om, begreep ik dat die vraag niet de goede was.
Twee oordelen over hetzelfde gedrag
Mijn projectleider vond me “te star”. Ik bewaakte mijn scope en mijn team, en extra werk kwam niet gratis langs mij heen.
Mijn manager vond dat precies goed. De scope van een project is er om bewaakt te worden.
Hetzelfde gedrag. Twee mensen. Twee tegengestelde oordelen.
De een wilde bij de klant in een goed blaadje blijven. De ander wilde dat extra werk betaald werd.
Geen van beiden was onredelijk. Ze keken alleen vanuit een ander belang. Voor de projectleider was mijn gedrag een rem op de relatie met de klant. Voor mijn manager was het bescherming van de marge en van het team. Wat de een als probleem zag, zag de ander als kwaliteit.
Op dat moment voelde het vooral verwarrend. Moest ik flexibeler worden? Of juist vasthouden? Elk oordeel trok me een andere kant op, en elk oordeel ging over mij.
Een witte cape in Seoul
Vorige maand zat ik in Seoul in een witte cape bij een kleuranalyse. Die stond al een tijdje op mijn bucketlist.
De consultant legde de ene lap stof na de andere onder mijn gezicht en liet de stof het werk doen. Bij de ene kleur werd ik bleek en zag ik er moe uit. Bij de volgende gingen mijn ogen ineens stralen.
Wat me opviel: zelfs mijn stemming en mijn energie bewogen mee.
Mijn uitslag was Autumn Mute. Warm, gedempt, weinig contrast. Mijn slechtste type is Winter Bright, fel en scherp. Bij iemand anders ziet dat er prachtig uit.
Mijn gezicht veranderde niet. Alleen wat eronder lag.
Het gezicht verandert niet, de stof wel
Dat is wat er op dat eerste project gebeurde. Ik was niet te star, en ik had ook niet echt gelijk. Twee mensen hielden een andere stof onder hetzelfde gezicht.
Het helpt om dit uit elkaar te halen in drie lagen.
Het gedrag
Wat iemand feitelijk doet. Ik zei nee tegen extra werk zonder afspraak. Dat is waarneembaar, en daar zijn beide beoordelaars het waarschijnlijk over eens.
De stof
Het belang, de rol, de norm of de cultuur waartegen het gedrag wordt gelegd. De relatie met de klant. De marge van het project. Wat in een land of organisatie als normaal, beleefd of professioneel geldt. Deze laag zie je bijna nooit, omdat de beoordelaar hem zelf ook niet benoemt.
Het oordeel
Wat er uiteindelijk wordt uitgesproken. “Te star.” “Precies goed.” “Een beetje hard.” Dit is de enige laag die je hoort, en daarom de laag waarop je geneigd bent te reageren.
Bij Seemotion noem ik het gat tussen gedrag en oordeel de Interpretation Gap. Wat ertussen zit, is de stof. Zolang die onzichtbaar blijft, lijkt elk oordeel over jou te gaan.
Neutraal bedoeld, hard ontvangen
Later, als projectmanager, gaf ik feedback aan mijn Indiase counterpart. Neutraal, in mijn ogen. Gebalanceerd, zoals een Nederlander dat bedoelt.
Het antwoord was: “een beetje hard”.
Dezelfde woorden. Een andere stof eronder.
Hier werkt de stof niet als belang, maar als culturele norm. In Nederland geldt feedback die direct en zonder veel verzachting komt vaak als eerlijk en respectvol. Je neemt de ander serieus door het gewoon te zeggen. In veel andere werkculturen ligt die lat anders. Daar laat je met verzachting, context en timing zien dat je de relatie belangrijk vindt. Wat voor mij gebalanceerd was, viel op die maatstaf hard uit.
Erin Meyer beschrijft dit in The Culture Map als de schaal voor evalueren: hoe direct of indirect negatieve feedback wordt gegeven. Nederland staat daar aan het directe uiteinde. Dat maakt Nederlanders niet botter van karakter. Het betekent dat de stof waarmee een Nederlander zichzelf beoordeelt, een andere is dan de stof waarmee veel collega's elders hem beoordelen.
Waarom het gesprek over de persoon gaat
Ik zie het steeds weer in internationale teams. Thuis noemen mensen dezelfde manager duidelijk. In een ander team: bot. En dan gaat het gesprek over de manager. Het zou over de stof moeten gaan.
Dat is geen toeval. Mensen hebben een sterke neiging om gedrag van een ander toe te schrijven aan karakter, en de omstandigheden te onderschatten. In de sociale psychologie heet dat de fundamentele attributiefout. Bij iemand uit een andere cultuur wordt die neiging groter, omdat je de norm waarmee je zelf kijkt niet als norm ervaart. Die voelt gewoon als hoe het hoort.
Het gevolg in teams is voorspelbaar. Een stijlverschil wordt een karaktertrek. “Ze is direct” wordt “ze is bot”. “Hij beschermt zijn scope” wordt “hij is star”. Zodra het label aan de persoon hangt, verschuift de oplossing ook naar de persoon. Iemand moet zachter worden, flexibeler, minder Nederlands. Terwijl niemand heeft gekeken welke maatstaf er werd gebruikt.
Dat werkt in twee richtingen. Ook wie het oordeel ontvangt, doet mee. Toen ik “te star” hoorde, vroeg ik me af of ik moest veranderen. Ik vroeg me niet af vanuit welk belang mijn projectleider keek. Ik reageerde op het oordeel, niet op de stof.
De stof leren zien
Je kiest niet altijd de stof waaronder je beoordeeld wordt. Maar je kunt leren hem te zien.
De volgende keer dat iemand je te star noemt, of een beetje hard, stel jezelf één vraag voordat je iets verandert: welke stof houdt deze persoon onder mijn gezicht?
Drie vragen helpen om die stof concreet te maken.
- Wat wil deze persoon bereiken? Een goede relatie met de klant, een gezonde marge, rust in het team. Het oordeel zegt vaak meer over dat doel dan over jou.
- Wat is voor deze persoon normaal? Welke mate van directheid, welke manier van nee zeggen, welk tempo. Een oordeel is altijd een vergelijking met iets.
- Wie beoordeelt mij nog meer, en met welke stof? Als twee mensen tegengesteld oordelen, heb je geen fout gevonden. Je hebt twee maatstaven gevonden.
Dat betekent niet dat je nooit iets aanpast. Soms is aanpassen precies het goede. Als je weet dat je Indiase collega verzachting leest als respect, kun je ervoor kiezen om je feedback anders te verpakken, zonder dat de inhoud verandert. Het verschil is dat je dan bewust kiest, in plaats van dat je je gedrag laat bepalen door het laatste oordeel dat je hoorde.
En als leider kun je het gesprek in je team verleggen. Niet: wie heeft er gelijk over deze collega? Wel: welke maatstaven gebruiken we hier, en welke zijn we vergeten uit te spreken?
Wat doe jij dat het ene team duidelijk noemt en het andere bot?