Artikel
The Self-Reliance Curve

Twee soorten eigenaarschap: we meten alleen de goedkope

Raymond Honings 3 augustus 2026
Internationaal team in overleg, waarin niet iedereen even zichtbaar het woord neemt
Samenvatting

Teams die het meeste dragen, scoren vaak het laagst op eigenaarschap. Dat komt doordat wij eigenaarschap meten op één plek: het moment dat iemand hardop een besluit neemt. Elke cultuur kent een goedkope en een dure variant, en organisaties bouwen hun scorekaart rond de variant die voor henzelf goedkoop is. Wie eerst benoemt wat iemand al draagt, leert de andere vorm sneller aan dan wie alleen de kloof meet.

Kernpunten
  • Waar tegenspreken van senioriteit veilig is, is hardop beslissen goedkoop en opvolgen duur. Waar dat niet zo is, precies andersom.
  • Een vergadering om vijf uur kost degene die hem plant niets, en dat is precies waarom hij onzichtbaar blijft.
  • Vraag niet alleen wat iemand nog niet draagt, maar wat het diegene persoonlijk zou kosten om ook het besluit te dragen.
Illustratie van twee soorten eigenaarschap: de zichtbare beslissing en het stille dragen
Elke cultuur kent een goedkope en een dure vorm.

De teams die het meeste dragen, zijn vaak degenen die wij het laagst beoordelen op eigenaarschap.

Twee studenten die niets beslisten

Jaren geleden begeleidde ik twee studenten uit India. Ze kenden hun materie. Ik heb me geen moment zorgen gemaakt over hun kennis.

Maar ze wilden niets beslissen. Elke keuze kwam als vraag bij mij terug. Wat zou u willen dat we hier doen. Welke richting heeft uw voorkeur.

Het ging in de beoordeling

Het kwam in de schriftelijke beoordeling bij hun afstuderen terecht. Niet hard, maar wel duidelijk. Ze wachtten op richting in plaats van die te nemen. Ze slaagden, met een iets lager cijfer dan ze verdiend hadden.

Ik schreef een oordeel op over gedrag waarvan ik de oorzaak niet kende, en dat oordeel reisde met hen mee.

Ze vroegen niet wat ik wilde

Wat ik pas een jaar of twee later doorkreeg, sparrend met een manager uit India, was wat die vragen eigenlijk waren.

Hij legde uit hoe mensen hiermee opgroeien. Op school, op de universiteit, jarenlang, en dan nemen ze het mee het werk in en in hoe een manager hen leest.

Ze vroegen mij niet wat ik wilde. Ze vroegen wat veilig was. Ik was de persoon die hun scriptie beoordeelde. Een verkeerde keuze waar ik bij was, was geen leermoment, het was een verloren jaar.

Dus deden ze het enige verstandige. Ze leidden elk besluit langs de persoon die de pen vasthield.

En vervolgens trok die persoon er punten voor af.

Waarom dit zo makkelijk verkeerd wordt gelezen

Van buiten ziet afhankelijkheid uit veiligheidsoverwegingen er precies hetzelfde uit als afhankelijkheid uit onvermogen. Het gedrag is identiek. Alleen de reden verschilt, en die reden is onzichtbaar tenzij je ernaar vraagt.

Ik heb er niet naar gevraagd. Ik had een verklaring die paste bij wat ik zag, en die verklaring voelde als een observatie in plaats van een aanname.

De vergadering van vijf uur

Er is een tweede versie hiervan die ik zonder het te merken bij dezelfde groep deed. Ik zette onze calls om vijf uur 's middags. In mijn agenda is dat een gewoon tijdslot, niets om over na te denken. Aan hun kant liep het tegen middernacht.

Niemand zei er iets van. Ze kwamen elke keer, wakker en voorbereid.

Dat is het punt met een vergadering van vijf uur. Hij kost degene die hem plant helemaal niets, dus valt er niets op te merken.

Kosten die alleen aan één kant zichtbaar zijn

Dit is hetzelfde mechanisme als bij de beoordeling, maar dan in de tijd in plaats van in de besluitvorming. Iemand draagt iets wat aan de andere kant van de lijn niet te zien is, en precies daarom telt het niet mee.

Wat wij inspanning noemen is vaak gewoon de inspanning die aan onze kant zichtbaar was.

Waar wij eigenaarschap meten

De meeste bedrijven meten eigenaarschap op één plek. Het moment dat iemand in een vergadering een besluit neemt.

Ondertussen zijn er mensen die laat doorwerken zonder dat het gevraagd is, die een collega beschermen die het zwaar heeft, die in het weekend een klantprobleem oplossen en er maandag niets over zeggen.

De goedkope en de dure soort

Elke cultuur kent een goedkope soort eigenaarschap en een dure.

Waar het veilig is om je uit te spreken tegenover senioriteit, is hardop beslissen goedkoop. Opvolgen is dan het dure deel.

Waar de persoon die je zou tegenspreken ook je toekomst in handen heeft, is hardop beslissen het dure deel. Het werk stil dragen is dan goedkoop.

We bouwen onze scorekaarten rond de vorm die voor ons goedkoop is. Vervolgens noemen we het verschil een gebrek aan volwassenheid.

Dit is geen pleidooi voor een lagere lat

Organisaties hebben mensen nodig die een keuze durven benoemen en erachter gaan staan, en dat is aan te leren.

Maar je leert het sneller aan wanneer je begint met het benoemen van het eigenaarschap dat er al is. Het werk van Liz Wiseman (2010) over multipliers wijst naar hetzelfde. Leiders halen meer uit mensen wanneer ze zien wat die mensen al goed doen, in plaats van alleen de kloof te meten.

Waar je dan wel begint

Dus voordat je iemand op eigenaarschap beoordeelt, schrijf twee dingen op die diegene al draagt zonder dat iemand erom heeft gevraagd.

Werk dan uit wat het die persoon zou kosten, persoonlijk, om ook het besluit te dragen.

Zolang we dat getal niet kennen, beoordelen we mensen op moed en noemen we het competentie.

De check die leiders het meest verrast

Kijk naar wie er de afgelopen drie jaar in je organisatie is bevorderd en vraag wat die mensen gemeen hadden. Bijna altijd is het zichtbare besluitvaardigheid, zelden is het stil dragen.

Dat is op zichzelf niet verkeerd, maar het vertelt iedereen op elke locatie welke soort eigenaarschap meetelt. Dat promotiepatroon verklaart vaak meer gedrag dan welk cultuurmodel dan ook.

Wat je meeneemt

Elke cultuur kent een goedkope en een dure vorm van eigenaarschap. Wij bouwen onze scorekaart rond de vorm die voor ons goedkoop is, en lezen het ontbreken ervan als onvolwassenheid.

Voordat je iemand beoordeelt, schrijf twee dingen op die diegene al draagt zonder dat het gevraagd is. Bepaal dan wat het hem persoonlijk zou kosten om ook het zichtbare besluit te dragen.

Zolang je dat getal niet kent, beoordeel je moed en noem je het competentie.

Bronnen
  1. Wiseman, L., & McKeown, G. (2010). Multipliers: How the Best Leaders Make Everyone Smarter. HarperBusiness. link
  2. Hofstede, G., Hofstede, G. J., & Minkov, M. (2010). Cultures and Organizations: Software of the Mind. McGraw-Hill. link
  3. Edmondson, A. C. (1999). Psychological Safety and Learning Behavior in Work Teams. Administrative Science Quarterly, 44(2), 350-383. link

Veelgestelde vragen

Betekent dit dat ik geen besluitvaardigheid meer mag verwachten? +
Nee. Organisaties hebben mensen nodig die een keuze benoemen en erachter blijven staan, en dat is aan te leren. Het verschil zit in het vertrekpunt: begin met wat iemand al draagt en werk vandaaruit naar het duurdere deel, in plaats van alleen de kloof te scoren.
Hoe zie ik het eigenaarschap dat niet zichtbaar is in vergaderingen? +
Vraag naar wat er niet is misgegaan en waarom. Vraag collega's wie hen het afgelopen kwartaal uit de brand hielp. Werk dat mensen ongevraagd oppakken laat zelden sporen na in systemen, dus je moet het via mensen ophalen in plaats van via rapportages.
Is dit niet gewoon een excuus voor mensen die geen knopen doorhakken? +
Dat is de juiste tegenvraag, en het onderscheid is toetsbaar. Vraag iemand achteraf of onder vier ogen wat hij zou hebben gekozen. Komt het oordeel er dan wel, dan was de prijs het probleem. Blijft het ook daar weg, dan gaat het inderdaad over iets anders.
Hoe verander ik mijn beoordelingscriteria zonder de lat te verlagen? +
Voeg toe in plaats van te vervangen. Houd zichtbare besluitvaardigheid als criterium en zet ernaast wat iemand draagt zonder dat het gevraagd is. Twee criteria naast elkaar geven een eerlijker beeld dan één criterium dat toevallig past bij de cultuur van het hoofdkantoor.
Wat doe ik met een beoordeling die ik in het verleden verkeerd heb ingeschat? +
Als de relatie er nog is, benoem het. Dat kost weinig en het corrigeert iets dat anders met iemand meereist. Belangrijker is dat je de vraag die je toen niet stelde, nu wel standaard stelt bij de volgende beoordeling.
Raymond Honings
Over de auteur

Raymond Honings

Raymond is oprichter van Seemotion. Hij werkt met managers en leiderschapsteams over culturen heen aan zelfredzame teams die presteren onder druk. De afgelopen jaren werkte hij met meer dan 1.000 managers wereldwijd. Het meeste werk doet hij nu in Azië, vooral in Korea, Taiwan, China en Japan.